Aide-Mémoire 14 - Een ochtend in bouwend Amsterdam

De werkzaamheden in de Jordaan voelen bijna normaal maar veroorzaken al jaren overlast voor de buurt. Dit is een reportage over de werkzaamheden aan de Oranje Loper in Amsterdam, bijna vanuit mijn slaapkamerraam.

Het is nog donker als ik mijn ogen opendoe. Donderdagochtend, veel te vroeg, maar ik wilde dit keer eerder zijn dan de werkzaamheden. Nog even voordat ze beginnen, zo’n moment waarop je nog net wat vragen kan stellen voordat het lawaai losbarst. Maar voordat ik überhaupt uit bed stap, zie ik iets dat me meteen wakker trekt. Een fel licht, hoog boven de dakrand van de appartementen achter ons.

Bij stormachtig weer gebeurt het vaker, dan wordt het luchtruim boven ons ineens een soort kruising voor vliegtuigen. Maar dit licht beweegt nauwelijks. Een helikopter dan? Ook niet. Ik hoor die typische bonkende rotorbladen niet.

Pas als ik mijn raam verder open doe en de kou naar binnen slaat, zie ik het. Het is dat lampje aan het eind van die enorme nieuwe hijskraan. Die dus blijkbaar al werkt voordat de stad wakker is. Een mechanische reus, bezig aan de renovatie van de Jordaanbrug en alles eromheen.

De impact op buurtbewoners Beneden op straat klinkt het eerste geluid dat inmiddels is ingebakken in mijn ochtendritme: doem… doem… doem... Het heien. Dat ritme dat de laatste twee jaar door alles heen dreunt. Door telefoongesprekken, door middagdutjes, door regen, door ruzies van buren.

Ik loop naar buiten, richting het kruispunt Marnixstraat Rozengracht, waar de lijnen op straat niet meer wit maar geel en onduidelijk zijn. Pijlen die door elkaar lopen, een soort verkeerskleed-verstoppertje. Je weet niet meer wie voorrang heeft, niemand vertrouwt elkaar daar. Fietsers stappen af uit pure zelfbescherming.

Zoals de vrouw die ik zie, een helm, elektrische fiets, rugtas achterop. Ik loop op haar af. Ze stelt zich voor als Mevrouw Van Alfen en nog voordat ik iets kan vragen, begint ze al te praten, alsof dit moment opgekropt zat.

“Al twee jaar geen tram naar Centraal, joh,” zegt ze, zichtbaar geïrriteerd maar tegelijkertijd resignerend. “Woon je zo dichtbij het station, moet je helemaal omrijden door die chaos bij de Rozengracht.” Ze wijst naar de overkant, waar waarschuwingsboeien in de lijnbaansgracht drijven, helemaal begroeid met een dikke groene laag alg, alsof ze vergeten zijn dat het ook gewoon stadswater is en geen aquarium. “Die Jordaanbrug ligt al open sinds… ja, wanneer begon het? 2023? 2024? Je raakt ’t spoor bijster.”

De situatie voor de omliggende bedrijven Ik steek de Marnixstraat over richting Coffeeshop 1e Hulp. Het was de enige zaak die al open was. Het is inmiddels zeven uur ’s ochtends, ik wist eigenlijk niet eens dat ze zó vroeg open gingen.

Italiaanse rap staat zachtjes op. Binnen ruikt het naar een mix van wiet, kattenvacht en een ochtendlijke soort zoetheid van gedraaide joints en koffie. Marco Bellini, de medewerker, knikt naar me. “Bongiorno brodie.” Terwijl ik hem groet, snap ik ineens waar de kattengeur vandaan komt. Een kat springt op de balie. Zielig, denk ik bij mezelf. Ergens had ik gelezen dat katten, eenmaal stoned, dat dan altijd blijven – een kat-specifieke aandoening, schijnbaar. Marco gaat verder: “Wat doet iemand hier om zeven uur ’s ochtends met een notitieboekje?”

Ik vraag hem naar de werkzaamheden voor zijn deur. Hij leunt tegen de toonbank, schuift wat voorgedraaide joints opzij en kijkt naar buiten. “Het gaat open en dicht, open en dicht,” zegt hij. “Een week ligt de stoep er nieuw bij, de week erna wordt ’ie weer opengebroken omdat er toch nog iets met kabels moet. En ja hoor, wij mogen dan uitleggen aan klanten waarom de ingang weer verplaatst is.”

Krijgen jullie nog compensatie vanuit de gemeente? “Peanuts,” lacht hij cynisch. En zo’n foto van je zaak aan het bouwhek? “Leuke bedoeling, maar niemand ziet het laat staan of ze er doorheen komen.”

Beleidsreactie en compensatieplannen

Hij heeft het over de compensaties die de gemeente aanbiedt. De gemeente spreekt over overleg met ondernemers, vergoedingen, promotie, (om)wandelingen, en allerlei andere toolkitjes. Mooie woorden, een heel pakket aan plannen om het gebied “aantrekkelijk en bereikbaar” te houden tijdens de uitvoering. Maar volgens Mevrouw Van Alfen en Marco zorgt de bouw al jaren voor omwegen, chaos en hinder. En het duurt nog even voordat de status quo terugkeert. Volgens de gemeente wordt de nieuwe Jordaanbrug pas in 2029 helemaal opgeleverd. Vier jaar nog. En de grootschalige werkzaamheden tussen de Raadhuisstraat en het Mercatorplein, de Oranje Loper, duren minimaal tot 2027 voordat de grootste overlast voorbij is. Trams rijden in dit deel zeker tot maart 2027 niet.

Als ik daarna weer buiten sta, tussen de bouwhekken en de boeien vol aangegroeide alg, voel ik dat al die maatregelen misschien vooral goed ogen op papier. Voor de buurtbewoner veranderen ze niets aan de omweg en onveilige verkeerssituaties. En voor ondernemers komen er geen extra klanten door een reclamedoek aan een bouwhek of een bijpraatmoment met een verdwaalde toerist. Op papier heet het een metamorfose, maar op straat voelt het vooral als een bouwstand die steeds langer duurt.

Als ik thuiskom, hangt de hijskraan met zijn felle lamp nog steeds boven de daken. Maar nu even stil. Alsof hij zelf ook wacht tot Amsterdam eindelijk af is.